Kuraklık arttıkça, kıta daha süratli ikiye bölünüyor

Kasım ayında Scientific Reports mecmuasında yayımlanan çalışmaya nazaran, son 5 bin yılda Doğu Afrika’nın bariz biçimde kuruması, bölgedeki tektonik hareketleri etkiledi.

Araştırmanın kıdemli müellifi, Columbia Üniversitesi’nden jeolog ve fizikçi Christopher Scholz, iklim ile levha tektoniği ortasındaki bağın çift taraflı olduğuna dikkat çekerek, ekseriyetle dağ oluşumlarının iklimi etkilediğinin düşünüldüğünü lakin iklim değişiminin de yer kabuğu süreçlerini etkileyebileceğini vurguladı.

150 METRE DAHA DERİNDİ

Araştırma takımı çalışmalarını Kenya’daki Turkana Gölü’nde yürüttü. Günümüzde yaklaşık 250 kilometre uzunluğa, 30 kilometre genişliğe ve kimi yerlerde 120 metre derinliğe sahip olan göl, 5 bin yıldan daha uzun müddet evvel bugünkünden yaklaşık 150 metre daha derindi.

Bu periyot, Afrika Nemli Periyodu olarak biliniyor ve yaklaşık 9 bin 600 yıl öncesinden 5 bin 300 yıl öncesine kadar Doğu Afrika’da daha yağışlı şartların hâkim olduğu bir vakit aralığını kapsıyor. Son 5 bin 300 yıldır ise daha kurak şartlar öne çıkıyor.

Bilim insanları, eski su düzeylerini ve göle taşınan tortu akışını belirlemek için göl tabanı tortullarını inceledi. Bu incelemeler sırasında çok sayıda küçük fay ve geçmiş sarsıntıların izleri de tespit edildi.

Bölgedeki derin ve dar göller — Turkana Gölü ile birlikte Tanzanya ve Mozambik’teki Malavi Gölü üzere — Afrika levhasının doğu bölümünde ikiye ayrılma sürecinin bir sonucu olarak oluşmuş durumda. Bu süreç, bölgede derin bir vadi yaratıyor ve gelecekte ortada bir okyanus oluşmasına kadar ilerleyebilir.

FARK GİTGİDE AÇILIYOR

Araştırmacılar, göllerdeki su ölçüsündeki değişimlerin bu ayrılma sürecini etkileyip etkilemediğini anlamak istedi. Büyük su kütleleri yer kabuğuna baskı yaparken, suyun azalması bu baskının hafiflemesine yol açıyor.

Çalışmaya nazaran Afrika Nemli Dönemi’nin sona ermesinden sonra Turkana Gölü etrafındaki faylar yılda ortalama 0,17 milimetre ek hareket göstermeye başladı. Genel olarak Afrika kıtasındaki ayrılma suratı ise yılda yaklaşık 6,35 milimetre olarak belirtiliyor.

Bilgisayar simülasyonları bu sismik hızlanmanın iki temel nedeni olabileceğini gösterdi. Birincisi, su yükünün azalmasıyla fayların daha hür hareket edebilmesi.

İkincisi ise dolaylı bir tesir: Turkana Gölü’nün güneyindeki bir adada bulunan ve faal bir magma odasına sahip olan volkanın altında, suyun çekilmesiyle mantonun basıncının azalması daha fazla erimeye yol açıyor. Bu eriyik materyal magma odasını besleyerek şişmesine neden oluyor ve bu durum da yakın fay çizgilerinde tektonik hareketliliği artırıyor.

Scholz, bu periyotta faylanmanın arttığını gördüklerini ve bunun, yaklaşık 8 bin yıl öncesine kıyasla bölgede daha bariz sarsıntıların yaşanıyor olabileceğine işaret ettiğini söyledi.

Araştırma grubu artık Malavi Gölü’nde, su düzeyi değişimlerini 1,4 milyon yıl öncesine kadar inceleyen yeni bir proje üzerinde çalışıyor. Emel, iklim değişimlerinin kıtaların ayrılma süreçlerini nasıl etkilediğini daha uygun anlamak.

Kaynak: Sözcü