BM uyardı: Geri dönüşü olmayan nokta… ‘Su iflası’ devrine girdik

Raporda, ormansızlaşma, kirlilik, toprak bozulması, suyun çok tahsisi ve kronik yeraltı suyu tükenmesinin, global ısınmanın da tesiriyle su sistemlerinin kendini yenileme kapasitesini önemli biçimde zayıflattığı belirtiliyor. Bu nedenle ‘su stresi’ ya da ‘su krizi’ üzere kavramların mevcut durumu tanımlamakta yetersiz kaldığı, yaşanan sürecin kırılganlık, yerinden edilme ve çatışmaları tetiklediği tabir ediliyor.

SU İFLASI NEDİR?

UNU raporu, su iflasını yüzey ve yeraltı sularının, yenilenebilir su girişlerine ve inançlı tükenme düzeylerine kıyasla daima olarak çok kullanılması biçiminde tanımlıyor. 

Bu kavram, tıpkı vakitte suyla bağlantılı doğal sermayenin geri döndürülemez ya da çok maliyetli kaybını da içeriyor. Rapora nazaran bu durum, geri çevrilebilir baskı periyotlarını anlatan su geriliminden ve aşılabilir şokları tabir eden su krizlerinden ayrılıyor.

Her ne kadar her havza ve ülke bu eşiği aşmış olmasa da, raporun başyazarı ve BM’nin su alanındaki niyet kuruluşunun yöneticisi Kaveh Madani, gereğince kritik sistemin bu noktayı geçtiğini söylüyor. Madani, bu sistemlerin ticaret, göç, iklim geri beslemeleri ve jeopolitik bağımlılıklarla birbirine bağlı olduğunu, bu nedenle global risk ortamının kökten değiştiğini vurguluyor.

SUYUN NASIL YÖNETİLDİĞİ İLE İLGİLİ

Rapora nazaran su iflası, bir bölgenin ne kadar yağış aldığıyla değil, suyun nasıl yönetildiğiyle ilgili. Sistemli olarak sel yaşayan bölgeler bile yıllık yenilenebilir su ‘gelirini’ çok tüketiyorsa su iflası yaşayabiliyor.

Tarımın tatlı su kullanımının büyük kısmını oluşturduğu hatırlatılırken, bir bölgede ziraî üretimin ziyan görmesinin global besin piyasaları, siyasi istikrar ve besin güvenliği üzerinde zincirleme tesirler yarattığı belirtiliyor.

İNSAN FAALİYETLERİNDEN KAYNAKLANIYOR

Küresel bilgilerle hazırlanan rapor, su kaynaklarındaki bozulmanın büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklandığını ortaya koyuyor. 

Buna nazaran, 1990’ların başından bu yana dünyadaki büyük göllerin yüzde 50’si su kaybetti ve dünya nüfusunun yüzde 25’i bu kaynaklara direkt bağımlı. 

Ayrıca onlarca büyük ırmak yılın muhakkak periyotlarında artık denize ulaşamıyor. Son 50 yılda, Avrupa Birliği’ne yakın büyüklükte 410 milyon hektar doğal sulak alan yok olurken, 1970’lerden bu yana global buzul kaybı yüzde 30 arttı.

‘ARTIK KÂFİ DEĞİL’

Raporda mevcut global su gündeminin, yüklü olarak içme suyu, sanitasyon ve verimlilik artışına odaklanmasının artık kâfi olmadığı savunuluyor. 

Bunun yerine, su iflasının resmen tanındığı, suyun iklim gayelerine ulaşmada hem bir kısıt hem de fırsat olarak ele alındığı yeni bir yaklaşım daveti yapılıyor. 

Hükümetlerin kirlilik ve sulak alan tahribatına karşı daha sert tedbirler alması, geçim kaynakları değişmek zorunda kalan toplulukları desteklemesi ve bilhassa tarım üzere ağır su kullanılan dalları dönüştürmesi gerektiği belirtiliyor.

Aksi takdirde yükün küçük çiftçiler, yerli halklar, düşük gelirli kent sakinleri, bayanlar ve gençler üzerinde orantısız biçimde artacağı uyarısı yapılıyor. 

BM Genel Sekreter Yardımcısı Tshilidzi Marwala ise su iflasının kırılganlık, yerinden edilme ve çatışmaların itici gücü haline geldiğini belirterek, bu sürecin adil biçimde yönetilmesinin barış, istikrar ve toplumsal ahenk için hayati olduğunu vurguluyor.

Kaynak: Sözcü